छत्रपती संभाजीनगर: गेल्या तीन वर्षांत संभाजीनगर जिल्ह्यात 532 शेतकऱ्यांनी आत्महत्या केल्याची धक्कादायक माहिती समोर आली आहे. दुष्काळ, नापिकी, अतिवृष्टी, कर्जाचा बोजा आणि सरकारी अनास्था यामुळे शेतकऱ्यांची अवस्था दयनीय झाली आहे. या आत्महत्यांमागील कारणांचा वेध घेतल्यास, व्यवस्थेतील अपयश आणि निसर्गाच्या लहरीपणामुळे शेतकऱ्यांचा उंबरठ्यावर आलेला मृत्यू स्पष्ट दिसतो.
कोणत्या तालुक्यात किती आत्महत्या?
जिल्ह्यातील वेगवेगळ्या तालुक्यांत झालेल्या आत्महत्यांची संख्या पाहता, परिस्थिती आणखीनच गंभीर होते:
• सिल्लोड – 102
• कन्नड – 85
• फुलंब्री – 81
• पैठण – 71
• गंगापूर – 58
• छत्रपती संभाजीनगर तालुका – 45
• वैजापूर – 39
• सोयगाव – 29
• खुलताबाद – 22
शेतकरी आत्महत्या वाढण्याची प्रमुख कारणं-
1. आर्थिक अडचणी आणि कर्जबाजारीपणा
महागडी बियाणं, खतं आणि कीटकनाशकं खरेदी करण्यासाठी शेतकरी कर्ज घेतात. मात्र, पीक खराब झाल्यास परतफेड करणे कठीण होते. सावकारांच्या दडपशाहीमुळेही आत्महत्यांचे प्रमाण वाढते.
2. निसर्गाचा लहरीपणा आणि हवामानातील बदल
अतिवृष्टी, गारपीट, अवकाळी पाऊस आणि सततचा दुष्काळ यामुळे शेतकऱ्यांचे संपूर्ण श्रम वाया जातात. अशा वेळी सरकारकडून मदत उशिरा मिळाल्यास शेतकरी नैराश्यात जातो.
3. पीक उत्पादन खर्च आणि बाजारभावातील अस्थिरता
शेतकऱ्यांच्या उत्पादन खर्चाच्या तुलनेत बाजारात पीक विक्रीचा दर फारच कमी असतो. हमीभावाच्या अभावामुळे आणि दलालांच्या मध्यस्थीमुळे शेतकरी सतत तोट्यात जातो.
4. व्यवस्थेतील त्रुटी आणि सरकारी धोरणं
सरकारी कर्जमाफी योजनांचा लाभ अनेक शेतकऱ्यांना मिळत नाही. पिकविमा योजनांचा लाभ मिळण्यातही अडथळे येतात. तातडीच्या मदतीसाठी अर्ज करूनही शेतकऱ्यांना वेळेत पैसे मिळत नाहीत.
5. कुटुंबावर होणारा ताण आणि सामाजिक दडपण
शेतकऱ्यांवर कुटुंबाचा मोठा ताण असतो. सततच्या तोट्यामुळे आणि कर्जाच्या ओझ्यामुळे मानसिक तणाव वाढतो. आत्महत्येचे विचार येण्यामागे हा महत्त्वाचा घटक ठरतो.