History of Jyotirlinga: महाशिवरात्रीचा सण 26 फेब्रुवारी रोजी साजरा होणार आहे. हा दिवस भगवान शिवाच्या विशेष पूजेचा दिवस आहे. भगवान शिवाच्या उपासनेत शिवलिंगाच्या पूजेला विशेष महत्त्व आहे. तथापी, या दिवशी ज्योतिर्लिंगाचे दर्शन घेणे अधिक शुभ मानले जाते. देशभरात भगवान शिवाची 12 ज्योतिर्लिंगे आहेत. त्यांच्याशी एक मनोरंजक इतिहास जोडलेला आहे. शिवपुराणातही त्यांचा महिमा वर्णन केला आहे. असे म्हटले जाते की या ज्योतिर्लिंगांचे दर्शन आणि पूजा केल्याने भक्तांचे अनेक जन्मांचे सर्व पाप आणि दुःख नाहीसे होतात. जर तुम्हालाही या शिवरात्रीला ज्योतिर्लिंगांचे दर्शन घ्यायचे असेल, तर त्यांचा इतिहास जाणून घ्यायचा असेल तर हा लेख तुमच्यासाठी फायदेशीर ठरू शकतो. चला तर मग देशभरातील 12 ज्योतिर्लिंगांचा इतिहास जाणून घेऊयात.
सोमनाथ -
हे पहिले ज्योतिर्लिंग मानले जाते. सोमनाथ ज्योतिर्लिंग गुजरातमधील सौराष्ट्र येथे समुद्रकिनाऱ्यावर आहे. असे मानले जाते की भगवान चंद्र यांनी भगवान शिव यांना प्रसन्न करण्यासाठी येथे तपश्चर्या केली होती. राजा दक्ष प्रजापतीने चंद्रदेवाला शाप दिला होता की त्याचे तेज कमी होत जाईल. या शापातून मुक्तता मिळविण्यासाठी त्याने भगवान शिवाची पूजा केली. प्रसन्न होऊन भगवान शिव यांनी येथे चंद्रदेवाला शापातून मुक्त केले. चंद्रदेवाला सोमदेव असेही म्हणतात, म्हणून या मंदिराला सोमनाथ असे म्हणतात.
मल्लिकार्जुन -
दुसरे ज्योतिर्लिंग मल्लिकार्जुन आहे जे आंध्र प्रदेशातील कृष्णा शहरात कृष्णा नदीच्या काठावर श्रीशैलम पर्वतावर आहे. येथे भगवान शिव देवी पार्वतीसह बसलेले आहेत. मान्यतेनुसार, या ज्योतिर्लिंगाचे दर्शन घेतल्याने अश्वमेध यज्ञासारखेच पुण्य मिळते.
महाकालेश्वर -
महाकालेश्वर हे तिसरे ज्योतिर्लिंग मानले जाते. हे मध्य प्रदेशातील उज्जैन येथे आहे. हे एकमेव ज्योतिर्लिंग आहे जिथे दक्षिणाभिमुख ज्योतिर्लिंगाची पूजा केली जाते. असे मानले जाते की या ठिकाणी भगवान महाकालचे दर्शन घेतल्याने सर्व प्रकारच्या भीती, रोग आणि दोषांपासून मुक्तता मिळते.
हेही वाचा - Mahashivratri Vrat Niyam: महाशिवरात्रीच्या उपवासात काय खावे आणि काय खाऊ नये? उपवासाचे योग्य नियम जाणून घ्या
ओंकारेश्वर -
चौथे ज्योतिर्लिंग ओंकारेश्वर आहे. हे इंदूरपासून सुमारे 80 किमी अंतरावर नर्मदा नदीच्या काठावर एका उंच टेकडीवर वसलेले आहे. असे म्हटले जाते की, राजा मांधाताने नर्मदेच्या काठावरील या टेकडीवर कठोर तपश्चर्या करून भगवान शिव यांना प्रसन्न केले होते. जेव्हा भगवान शिव प्रकट झाले तेव्हा त्यांनी येथे राहण्यासाठी वरदान मागितले. उंचीवरून पाहिल्यास या जागेचा आकार 'ओम' दिसतो. म्हणूनच त्याला ओंकारेश्वर म्हणतात. येथे भगवान शिवाचे दर्शन घेतल्याने सर्व त्रास दूर होतात. असा विश्वास आहे की कोणताही यात्रेकरू देशातील सर्व तीर्थस्थळांना भेट देऊ शकतो परंतु जोपर्यंत तो ओंकारेश्वरला येऊन येथील तीर्थस्थळांचे जल अर्पण करत नाही तोपर्यंत त्याचे सर्व तीर्थक्षेत्र अपूर्ण मानले जातात.
हेही वाचा - 100 वर्षांनंतर बुध-शुक्र युती तयार करेल दुहेरी नीचभंग राजयोग! 'या' राशींचे भाग्य उजळणार.. प्रचंड आर्थिक लाभाची शक्यता
केदारनाथ -
पाचवे ज्योतिर्लिंग केदारनाथ आहे. हिमालयाच्या कुशीत वसलेले केदारनाथ मंदिर हिंदू धर्मात विशेष महत्त्वाचे आहे. केदारनाथ हे उत्तराखंडमधील चार धामांपैकी एक आहे. हे 8 व्या किंवा 9 व्या शतकात गुरु शंकराचार्य यांनी बांधले होते. असे मानले जाते की, महाभारत काळात भगवान शिव यांनी याच ठिकाणी बैलाच्या रूपात पांडवांना दर्शन दिले होते.
भीमाशंकर -
भीमाशंकर ज्योतिर्लिंग महाराष्ट्रातील पुणे जिल्ह्यातील सह्याद्री पर्वतावर आहे. हे सहावे ज्योतिर्लिंग मानले जाते. काही लोक भीमाशंकरला मोटेश्वर महादेव या नावानेही संबोधतात. मान्यतेनुसार, राक्षस हुकूमशहा आणि कुंभकर्णाचा मुलगा भीम याचा वध केल्यानंतर, देवतांनी भगवान शिव यांना या ठिकाणी शिवलिंगाच्या रूपात बसण्याची विनंती केली. भगवान शिव यांनी प्रार्थना स्वीकारली आणि आजही ते ज्योतिर्लिंगाच्या रूपात येथे उपस्थित आहेत.
काशी विश्वनाथ -
ज्योतिर्लिंगांमध्ये काशी विश्वनाथ सातव्या स्थानावर आहे. हे उत्तर प्रदेशातील वाराणसी येथे आहे. येथे भगवान शिवासोबत माता पार्वती देखील विराजमान आहेत. असे म्हटले जाते की देव-देवता स्वतः स्वर्गातून भगवान शिवाचे दर्शन घेण्यासाठी पृथ्वीवर येतात. येथे मृत्युमुखी पडणाऱ्या व्यक्तीला निश्चितच मोक्ष मिळतो असे मानले जाते.
त्र्यंबकेश्वर -
आठवे ज्योतिर्लिंग त्रयंबकेश्वर आहे, जे महाराष्ट्रातील नाशिक येथे आहे. येथील शिवलिंगात ब्रह्मा, विष्णू आणि महेश या तिघांचीही पूजा केली जाते. त्रयंबकेश्वराचे मंदिर ब्रह्मगिरी पर्वतावर आहे आणि गोदावरी नदीचा उगम याच पर्वतातून होतो. भगवान शिव यांना प्रसन्न करण्यासाठी गौतम ऋषींनी या ठिकाणी तपश्चर्या केली. गौतम ऋषींच्या तपश्चर्येने प्रसन्न होऊन, भगवान शिव प्रकाशाच्या रूपात प्रकट झाले आणि सध्या उपस्थित आहेत.
वैद्यनाथ -
नववे ज्योतिर्लिंग वैद्यनाथ झारखंडमधील देवघर जिल्ह्यात आहे आणि ते अत्यंत पूजनीय आहे. असे मानले जाते की हे ज्योतिर्लिंग रावणाने स्थापित केले होते. रावण हा भगवान शिवाचा खूप मोठा भक्त होता.
नागेश्वर -
गुजरातमधील द्वारका येथे असलेले नागेश्वर ज्योतिर्लिंग हे दहावे ज्योतिर्लिंग आहे. शिवपुराणातही याचा उल्लेख आहे. शिवपुराणात, नागेश्वर ज्योतिर्लिंगाचे वर्णन दारुकावन क्षेत्रातच केले आहे. नागेश्वर म्हणजे सापांचा देव. छत्रपती संभाजी महाराजांच्या कारकिर्दीत मुघल सम्राट औरंगजेबाने या मंदिराच्या इमारती उद्ध्वस्त केल्या. मंदिराचा सध्याचा उभा असलेला शिखर अहिल्याबाई होळकर यांनी पुन्हा बांधला.
Disclaimer: येथे दिलेली माहिती धार्मिक श्रद्धेवर आधारित आहे. याला कोणताही शास्त्रीय पुरावा नाही. जय महाराष्ट्र त्याची हमी देत नाही.